خانه » محیط زیست » مقالاتی که برای خودشان نیست!

مقالاتی که برای خودشان نیست!

آقای رئیس جمهور در هفته‌ای که گذشت با اشاره به نیاز کشور به آب گفت: “…در دنیا مقالاتی به خاطر عدم توسعه ما نوشته شده است؛ این مقالات برای خودشان نیست و ما پشت سر آن مقاله‌ها رفتیم و گرفتار مقاله‌ها شدیم و ملتمان را به دردسر انداختیم. می‌بایست برای محیط زیست خودمان تلاش کنیم، اما وقتی قرار می‌شود این کار را کنیم، ملالغتی می‌شویم و می‌خواهیم خط به خط [موازین جهانی]را رعایت کنیم، در حالی که آن‌ها توصیه‌هایی هستند که باید رعایت شوند، اما اصل مردم هستند.”
این سخنان که در ادامه صحبت‌های دو هفته پیش ایشان در جمع مردم سمنان در ارتباط با لزوم عملیاتی شدن طرح انتقال آب دریای خزر در هیات دولت مطرح گردید، با حرکات شدید گردن رئیس سازمان محیط زیست به نشانه تایید در آن جلسه همراه بوده.
برخی اشاره رئیس‌جمهور به “مقالاتی که ما ملتمان را به خاطر آن‌ها به دردسر انداختیم” را به توافق‌نامه پاریس مرتبط دانستند. فارغ از اینکه ایشان دقیقا به چیزی اشاره داشتند، بررسی خواستگاه اندیشه‌ و آبشخور فلسفی که به چنین موضع‌گیری‌هایی از جایگاه رئیس‌جمهور یک حکومت اسلامی منجر می‌شود قابل تامل است.
از اوایل قرن بیستم با سرعت گرفتن مدرنیته و تسلط عقلانیت جدید در مناسبات انسان با طبیعت به مرور از سوی دلسوزان محیط زیست مباحثی در ارتباط با تدوین اصولی اخلاقی و فلسفی برای جلوگیری از نابودی طبیعت صورت گرفت. اولین نگرانی‌ها از بحران‌های منطقه‌ای و آلودگی‌های زیست‌محیطیِ محلی آغاز شد، از اواخر دهه ۱۹۶۰ دامنه بحران فراتر از منطقه رفت و مباحثی مانند گرم شدن زمین، از بین‌رفتن تنوع‌زیستی، باران‌های اسیدی، سوراخ شدن لایه ازن و … در سطحی جهانی مطرح گردید. بدین ترتیب اخلاق و فلسفه تحت تاثیر خبرها و پیش‌بینی‌های ناگواری که آینده جهان را تیره و تار می‌دید برای مهار کردن انسان خودبنیاد وارد میدان شدند. اولین تلاش‌ها در راستای توجه به محیط‌زیست به عنوان بستری برای رشد انسان بود. در این رویکرد ارزش طبیعت وابسته به ارزش کارکردی آن برای انسان بوده و تلاش داشت این مهم را به انسان یادآوری کند که وجود محیط‌زیستی سالم برای ادامه بقا بر روی زمین الزامی است. با گذشت زمان و بی‌تاثیر بودن این رویکرد در عملکرد انسان مدرن، مباحثی در زمینه ارزش ذاتی در برابر ارزش ابزاری طبیعت مطرح گردید. این رویکرد جدید که به رویکرد “طبیعت‌محور” معروف است طبیعت را فارغ از کارکردی که برای انسان دارد، دارای ارزش ذاتی و جایگاه اخلاقی می‌داند. در ادامه این روند، حیات‌محوری یا بیوسنتریسم اثر تباهی محیط‌زیست بر کلِ‌حیات را یادآور شد. بعدها فلاسفه محیط‌زیست از این هم جلوتر رفته و تحت عنوان  universal consideration یا “ملاحظه عام” در ارتباط با ارزش اخلاقی موجودات غیرزنده نیز مباحثی را مطرح کردند. امروز نیز صحبت از کل‌گرایی اخلاقی(ethical holism) در میان است که محیط زیست را یک اکوسیستم دانسته و نظر به کل زیست‌کره و زیرسیستم‌های تشکیل دهنده آن دارد. حقیقت این است که علی‌رغم تلاش‌های فراوان صورت گرفته از سمت فلاسفه، علمای اخلاق و جوامع بین‌المللی به منظور رفع بحران‌های زیست‌محیطی که نمود آن را در نشست‌ها، معاهدات و بیانیه‌های متعدد می‌توان دید، این بحران‌ها کماکان جامعه بشری را تهدید کرده و انسان مدرن با سرعت فراوان در حال نابودی زمین است. پرسش اینجاست که رویکرد رئیس‌جمهوری‌اسلامی‌ایران کجای این نظریات و به قول خودشان”مقالات” است؟ ظاهرا در خواستگاه اندیشه‌ای ایشان “اصل” مردم و توسعه و آبادانی است. از باب پسوند “اسلامی” که  همراه ایشان است بد نیست برای آگاهی از چگونگی نگاه اسلامی به مساله رابطه زمین و انسان و آبادانی نگاهی به یکی از آیات قرآن بیندازیم.
هُوَ أَنشأَکُم مِّنَ الاَرْضِ وَ استَعْمَرَکمْ فِیهَا/او شما را از زمین بوجود آورد و شما را به آبادانی آن گماشت(سوره هود آیه ۶۱). اولین چیزی که در این آیه در رابطه میان زمین و انسان و آبادانی مطرح می‌شود، “او” است. یعنی آن ضلع سومی که درک حضور او و امید به رحمت و ترس از عذاب او می‌تواند بی‌هیچ موافقت‌نامه و معاهده‌ای بر هر میل و اراده‌ ناصوابی فائق آید. “انشاء” به معناى ایجاد و تربیت چیزى است. با اراده “او” انسان از زمین آفریده شد و با آن رشد و تربیت یافت، پس با اراده او زمین “مادر” انسان شد و به انسان امر گردید که به “آبادانی” این مادر بپردازد.
آقای رئیس جمهور “مقالاتی” که گفتید به کنار، اما فراموش نکنید از دیدگاه قرآن، نگاه انسان به زمین باید شبیه نگاه فرزند به مادر باشد. قرآن دعوت به توسعه و آبادانی( که شما خود را مسئول آن می‌دانید) می‌کند اما پیش از آن متذکر نگاه مادرانه به زمین می‌شود. موافقت‌نامه و معاهداتی که خودشان عمل نمی‌کنند به کنار، شما به عنوان رئیس جمهور اسلامی بر اساس چه الگویی عمل می‌کنید؟

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *