خانه » محیط زیست » راه نجات حیات وحش تعامل علم و تجربه

راه نجات حیات وحش تعامل علم و تجربه

سیدنادر صادقی راد
منبع: هفته‌نامه سلامت۹۷/۳/۳
سال‌های سال است مفهوم شکار در سرزمین ما و شاید بتوان گفت در کل جهان تغییر کرده. تعداد اسلحه در دست مردم بسیار بیشتر از گذشته شده، شکار از انحصار شکارچیان سنتی که دل در گروه طبیعت و حیات وحش داشته‌اند، بیرون آمده و به‌خصوص در کشورهای غربی به صورت ورزشی لوکس درآمده است. شکارچیان که در اغلب موارد این عنوان را از پدر خود گرفته بودند، زمانی فرزندان طبیعت بودند و خود با استفاده از آموزش‌هایی که به طور سنتی و تجربی به آنها رسیده بود، مراقب تعادل حیات وحش، اما امروزه شکار زدن را مترادف تیراندازی خوب کرده‌اند یا از آن بدتر مترادف دانستن انواع ترفندها و حقه‌ها برای به دام انداختن شکار. شکارچی آموزش‌ندیده و بی‌تعهد به جای آنکه در کوه‌ها و دشت‌ها به دنبال شکار رود، شب با انداختن نور بر چشمان شکار، آن را با تیر می‌زند. نوشته فعلی نه برای دفاع از شکارچیان که در دفاع و با هدف زنده کردن روح شکار نوشته شده است. در روزگاری نه‌چندان دور، شکار در کشور ما فراوان و شکارچی کم بود، با توجه به کمبود کارشناسان خبره در عرصه حیات وحش و زیست‌بوم ما، شکارچی‌ها در بسیاری از مناطق امدادرسان محیط زیست بودند و از تجربیات خود برای حفظ جمعیت حیات وحش استفاده می‌کردند. مثلا یک شکارچی حرفه‌ای و متعهد می‌دانست در فصل بهار که فصل زاداوری و آبستنی حیات وحش است نباید حیوانی را بزند و می‌دانست زدن یک پرنده در این فصل یعنی زدن ده‌ها پرنده‌ای که از نسل او می‌توانستند به دنیا بیایند. شرط شکارچی شدن، دانستن کالیبر و برد اسلحه و راه استفاده از تله‌های شکاری نبود، بلکه شکارچی خود یکی از عناصر چرخه طبیعت به حساب می‌آمد. در خانواده‌هایی که تبار شکارچی داشتند و معمولا یکی از پسران خانواده این مقام را به ارث می‌برد، شکارچی حرمت داشت و انسانی بود خاص و سختکوش. چهره‌های نام‌آشنا در عرصه حفاظت محیط زیست مانند اسکندر فیروز، اولین رئیس سازمان حفاظت محیط زیست ایران که خود در عرصه شکار چندین رکورد بین‌المللی دارد، رشید جمشید، منوچهر ریاحی، خسرو سریر ی که از بنیان‌گذاران سازمان بودند، و مرحوم اینانلو، فعال  محیط زیست که هنوز در بسیاری از برنامه‌های صداوسیما صدای گرم او را می‌شنویم، همه روزگاری شکارچی بوده‌اند، اما شکارچیان متعهدی که رمز و راز طبیعت اطراف خود را می‌دانستند، آستین بالا زدند تا حیات وحش کشورمان از تاراج شکارچیان نادان و بی‌اعتنا به حریم طبیعت درامان بماند. به باور من، هجمه‌ای که این روزها به موضوع شکار به‌خصوص در شبکه‌های مجازی می‌شود و عکس‌های دلخراشی که می‌بینیم، درواقع مربوط به همین نسل شکارچیان بی‌ریشه و آموزش‌ندیده‌ای است که شکار را با تیراندازی اشتباه گرفته‌اند. تا دهه ۳۰، شکارکاملا شکل سنتی داشت، اما در آن سال‌ها با تاسیس کانون شکار، شکار قاعده‌مند و دارای چارچوب شد و خود شکارچیان برای حفظ حیات وحش وارد عمل شدند. اگر این کانون‌ها در دوره قاجار پدید آمده بودند، شاید الان نسل ببر و شیر ایرانی منقرض نشده بود. یکی از ضربه‌های کاری بر برخی گونه‌های حیات وحش مانند ببر و شیر ایرانی در دوران قاجار وارد آمد که ذات اقدس ملوکانه در شکارهای دسته‌جمعی به نام شکارهای جرگه ده‌ها حیوان را هلاک می‌کردند. کانون‌های شکار خود میزان جمعیت حیات وحش را براورد می‌کردند و براساس همان براورد که البته باید سال‌های تجربه و کار پشتش بود، پروانه‌های شکار را صادر می‌کردند. کانون شکار بعدها به اداره شکاربانی و نظارت بر صید و پس از آن به سازمان حفاظت از محیط زیست تبدیل شد. کانون‌های شکار زیرنظر فرماندار و استاندار تشکیل شد که خود نظر کارشناسی نداشتند، اما نظر سایر کارشناسان را می‌پذیرفتند. محدودیت‌های زمانی و مکانی برای صید بعدها به همت همین کارشناسان شکارچی و ماهیگیران گذاشته شد. پارک‌های ملی گلستان، کبودان، خجیر و سرخه‌حصار ازجمله این مناطق حفاظت‌شده هستند که تا امروز هم پابرجا مانده‌اند. زمان قاجار هم البته برخی از این مناطق قرق بودند، اما نه برای حفاظت از حیات وحش بلکه برای انحصار دست‌اندازی ملوکانه به شکار. گونه‌های کمیاب و درخطر توسط شکارچیان کانون‌های شکار شناسایی می‌شدند. پس از آن، برخی گونه‌ها را حمایت‌شده اعلام کردند. گوزن زرد و مرال یا در پرندگان، فلامینگو و پلیکان یا حتی پرندگانی مانند درنا که برای زمستان‌گذرانی از خارج به ایران می‌آمدند، حیواناتی بودند که با توجه به کمبود جمعیتشان حمایت می‌شدند. این قوانین حمایتی به مرور کامل‌تر می‌شدند و براساس کمیاب بودن نمونه برای شکار این گونه ها ضرر و زیان تعلق گرفت. علاوه بر آن، محدودیت‌های زمانی و مکانی برای صید درنظر گرفته شد. به‌تدریج افسران شکاربان تربیت شدند. مایلم یک بار دیگرذکر کنم تنها
راه نجات حیات وحش و محیط زیست تعامل بین کارشناسان علمی و تجربی است

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *